Interpelacje sejmoweDruga Kadencja

Interpelacja w sprawie wybranych problemów polityki zatrudnienia i zwalczania bezrobocia

   Szanowny Panie Ministrze! Bezrobocie ma ujemne skutki dla społeczeństwa. Są nimi: duże koszty świadczeń socjalnych, niewykorzystanie zdolności do pracy i umiejętności osób bezrobotnych, poczucie zagrożenia utratą pracy ludzi zatrudnionych i niebezpieczeństwo zwiększania się zasięgu zjawisk niepożądanych.

   Charakterystyczną cechą lokalnej społeczności Chojnic jest stosunkowo młoda demograficznie populacja mieszkańców. W zależności od sytuacji gospodarczej uznaje się, że z jednej strony jest to poważny atut na drodze do rozwoju, z drugiej strony, z uwagi na głęboki deficyt miejsc pracy, można uznać to zjawisko za istotnie niekorzystne.

   Lokalny rynek pracy Chojnic charakteryzuje mieszana, rolniczo-przemysłowa struktura gospodarcza. Model ten determinuje cykliczność (sezonowość) zjawisk zachodzących na rynku pracy. Jest to specyficzna sytuacja, w której lokalna gospodarka Chojnic uzależniona jest zasadniczo od otoczenia zewnętrznego i relatywnie od lokalnego popytu na dobra i usługi. Wyraźnie wskazana tendencja cykliczności zarysowała się w relacji napływu i odpływu strumieni ofert pracy i bezrobotnych.

   Zmiany zachodzące na powiatowym rynku pracy pogłębiają jego nierównowagę, a niekorzystne cechy bezrobocia utrudniają jego ograniczenie.

   Wzrost liczby bezrobotnych obejmuje wszystkie grupy wiekowe, przede wszystkim jednak bezrobocie dotyczy ludzi młodych. Utrzymuje się wysoki odsetek bezrobotnych w młodzieżowych grupach wieku, tj. 18-34 lat. Młodzieży brak jest doświadczenia zawodowego i wiedzy o sposobach poszukiwania pracy. Wysoki udział młodych ludzi wśród osób niemających pracy powoduje wielkie straty gospodarcze, ponieważ znaczna część najbardziej dynamicznych zasobów pracy pozostaje niewykorzystana.

   We wszystkich latach udział ludzi młodych stanowił blisko 60% ogólnej liczby zarejestrowanych bezrobotnych.

   Duży odsetek wśród bezrobotnych to kobiety. Dane wskazują, że sytuacja kobiet na rynku pracy jest trudniejsza niż mężczyzn. Udział kobiet wśród zarejestrowanych bezrobotnych wzrastał stopniowo. W kolejnych latach liczba zarejestrowanych kobiet stanowiła ponad połowę ogółu bezrobotnych, dla przykładu w roku 2001 było to 54,8% ogółu bezrobotnych. Ze względu na prawną ochronę macierzyństwa, wymagane świadczenia pracodawców na rzecz kobiet ciężarnych i matek małych dzieci, pracodawcy wolą zatrudniać na stałe raczej mężczyzn niż kobiety. Z drugiej strony kobiety, chcąc pogodzić obowiązki rodzine z pracą zawodową, często szukają pracy blisko domu i są mniej chętne niż mężczyźni do zmiany miejsca zamieszkania w celu znalezienia pracy. Ograniczenie ich ruchliwości przestrzennej pogarsza ich sytuację na rynku pracy. Kobiety częściej niż mężczyźni zatrudnione są w handlu lub w usługach, częściej też pracują w małych firmach, silnie zależnych od zmiennych koniunktur gospodarczych, w których pewność zatrudnienia jest mała. Splatanie się i wzajemne wzmacnianie tych rozmaitych czynników prowadzi zarówno do większego narażenia kobiet na bezrobocie, jak do większych trudności w znalezieniu stałego zatrudnienia.

   Skuteczna walka z bezrobociem jest możliwa jedynie przez kompleksowe działania w sferze ekonomicznej, mające na celu wzrost gospodarczy i tworzenie nowych, trwałych miejsc pracy. Działania te uzupełnia aktywność państwa i innych podmiotów w społecznej sferze przeciwdziałania bezrobociu, które zmierzają do ograniczenia rozmiarów i skutków tego zjawiska.

   Gospodarka powiatu musi szybko otrzymać niezbędne impulsy dla wydźwignięcia się z impasu, zwłaszcza w odniesieniu do sektora MŚP. Reprezentacja aktualnych przedsiębiorców powiatu chojnickiego deklaruje minimalne zmiany na rzecz podniesienia stanu zatrudnienia. W tej sytuacji wyjściem byłby równoczesny wzrost liczby firm prywatnych i konkretne działania na rzecz ułatwienia ich funkcjonowania.

   Muszą się znaleźć rozwiązania promujące zatrudnienie absolwentów. Zatrudnienie absolwenta musi się pracodawcy opłacać. Preferencje dla pracodawców muszą być na tyle duże, by skutecznie zachęcały do zatrudniania absolwentów, a równocześnie muszą być połączone z wymogiem zapewnienia trwałego miejsca zatrudnienia, powiedzmy na okres przynajmniej kilku lat.

   Większość firm prywatnych to firmy małe, rodzinne, mogące oferować niewiele miejsc pracy. Nowoczesne, rozwijające się przedsiębiorstwa skupiają się głównie w wielkich miastach, gdzie poziom bezrobocia jest relatywnie niski.

   Szczególnego znaczenia nabiera określenie roli państwa oraz zakresu jego odpowiedzialności w walce z bezrobociem. Niezbędne staje się ustalenie zasięgu osłony socjalnej bezrobotnych, a także prowadzenie aktywnej polityki rynku pracy, mającej między innymi na celu wspieranie zatrudnienia bezrobotnych oraz poprawę ich szans na uzyskanie pracy.

   Bezrobocia nie da się ograniczyć bez tworzenia nowych miejsc pracy będących rezultatem wzrostu gospodarczego, w tym głównie inwestycji. Nowych miejsc pracy potrzebują nie tylko bezrobotni. W najbliższych latach coraz liczniejsza grupa młodzieży wejdzie na rynek pracy.

   Problem walki z bezrobociem nie jest tylko problemem administracji państwowej. Skala bezrobocia i jego ujemne skutki powodują konieczność włączenia się władz samorządowych do rozwiązywania jego problemów. Działania te powinny się nawzajem wspierać, gdyż ich nasilenie przekracza często możliwości władz lokalnych. W dziedzinie ograniczenia bezrobocia są sprawy podlegające kompetencji państwa oraz te, które powinny być rozstrzygane przez władze lokalne - samorządy. Od państwa wymaga się przede wszystkim tworzenia właściwych ram prawnych i organizacyjnych.

   Stworzenie warunków sprzyjających inwestycjom prywatnym stanowi główny strategiczny element polityki prozatrudnieniowej. Rząd powinien uruchomić wszystkie dostępne środki stymulowania inwestycji. Tj. dostępność kredytu, obniżenie stóp procentowych, zmniejszenie podatków.

   Zwiększenie zdolności i skłonności przedsiębiorstw do tworzenia miejsc pracy jest silnie powiązane z zapewnieniem gospodarce szybkiego i nieprzerwanego rozwoju. Oznacza to, że narzędzia polityki gospodarczej, służące dynamizacji rozwoju gospodarki, będą jednocześnie służyć zwiększaniu produktywnego zatrudnienia.

   Zatrudnienie i bezrobocie powinny być integralnym elementem wszystkich ważnych decyzji gospodarczych w państwie. Podejmując decyzje, trzeba bezwzględnie analizować i uwzględniać wpływ na zatrudnienie, bezrobocie i rynek pracy.

   W sytuacji chronicznego braku środków finansowych dominującym trendem powinno być stwarzanie ludziom warunków do opierania ich bytu materialnego o pracę, a nie o zasiłki i pomoc społeczną, która z trudem trafia tam, gdzie najbardziej jest potrzebna. Jeśli nie zainwestujemy w tworzenie miejsc pracy, będziemy powiększać udział wydatków na opiekę społeczną, nie będziemy osiągać zysków z pracy w takim zakresie, jak moglibyśmy, i nie będziemy mieć w kraju spokoju społecznego.

   Powyższe tezy oparłem przede wszystkim na badaniach przeprowadzonych na terenie powiatu chojnickiego. Jednakże na podstawie moich dotychczasowych spotkań z wyborcami twierdzę, że te same problemy dotyczą także innych powiatów, a w szczególności kartuskiego, kościerskiego, bytowskiego i człuchowskiego województwa pomorskiego.

   W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

   1. Jaka jest realna możliwość obniżenia kosztów pracy, by to w konsekwencji mogło spowodować zwiększenie zatrudnienia?

   2. Jakie są realne możliwości działań Ministerstwa w zakresie ograniczenia tzw. produkcji bezrobotnych absolwentów?

   3. Czy istnieją możliwości i gwarancje ustanowienia określonych przepisów prawa dotyczących polityki zatrudnieniowej - takich, żeby nie wymagały one istotnych dla pracodawców zmian przez okres przynajmniej kilku lat. Co prawda deklaracje takie są, ale w praktyce przepisy prawa pracy nie są stabilne.

   Z wyrazami szacunku

   Poseł Jacek Kowalik

   Chojnice, dnia 21 lipca 2003 r.